Hoe vaak heb je het als kind niet gehoord als je aan een muggenbult of ander jeukend plekje zat: "Niet krabben!"? En toch ... krabben voelt zó goed. Maar waarom eigenlijk? En wat gebeurt er als je het niet kunt laten? Ik las daar een leuk onderzoek over. Krabben blijkt een belangrijke bijdrage te kunnen leveren aan de afweer tegen schadelijke bacteriën. Dus voortaan wel gewoon krabben bij jeuk? Helaas, de nadelen van krabben wegen toch vaak zwaarder. Ik leg je uit waarom, en wat je beter wél kunt doen bij jeuk.
Jeuk is een gevoel in de huid dat ervoor zorgt dat je wilt krabben of wrijven. Soms is de neiging om te krabben zó sterk dat je er bijna niet mee kunt stoppen. Ik moet dan altijd gelijk denken aan de tijd dat ik mijn co-schap dermatologie liep in het Sophia Kinderziekenhuis in Rotterdam. Jeuk kan pijnlijk en gekmakend zijn! Wat vond ik het aangrijpend om kindjes van top tot teen ingezalfd en in het verband te zien. Ze moesten zelfs speciale katoenen handschoentjes dragen (vooral in de nacht), zodat ze hun huid niet tot bloedens toe kapot konden krabben.
Hoe simpel jeuk ook klinkt, het mechanisme achter jeuk is nog behoorlijk ingewikkeld. Het gevoel van jeuk ontstaat door de prikkeling van specifieke zenuwen in de huid door stofjes die het lichaam zelf aanmaakt, zoals histamine. Maar er zijn nog veel meer van deze zogenaamde mediatoren die bijdragen aan jeuk (zoals cytokinen en prostaglandinen). Deze stoffen komen vrij bij ontstekingsprocessen, zoals bij eczeem of psoriasis of na contact met allergenen zoals huisstofmijt of pollen. Maar wist je dat ze ook een rol spelen bij wondgenezing? Dit verklaart waarom ook littekens kunnen kriebelen.
Jeuk kennen we vooral van huidaandoeningen als eczeem of droogte, maar jeuk kan nog veel meer oorzaken hebben. Denk maar aan een allergische reactie op voedsel of huidverzorgingsproducten, of aan irritatie na insectenbeten. Ook het gebruik van bepaalde medicijnen kan jeukreacties veroorzaken. Daarnaast zijn er heel wat inwendige ziekten waarbij jeuk optreedt zonder dat dus sprake is van huidafwijkingen.
Het is bekend dat krabben huidklachten kan verergeren en dat krabben bij sommige aandoeningen zelfs een rol speelt in de ziekte zelf. Maar waarom doen we het dan automatisch? Waarom bestaat deze reflex in ons lichaam om te krabben bij jeuk? Amerikaanse onderzoekers van de afdeling dermatologie en immunologie van de universiteit van Pittsburgh wilden dat graag uitzoeken.
Uit de studie blijkt dat krabben een cruciale rol kan spelen bij de verdediging tegen bacteriële infecties, zoals die veroorzaakt door Staphylococcus aureus. (Bij aandoeningen als eczeem speelt deze bacterie een rol). Dit komt doordat krabben pijnzenuwen in de huid prikkelt, zo ontdekten ze. Die pijngevoelige zenuwen geven een stofje af, substantie P, dat vervolgens bepaalde afweercellen – de mestcellen – activeert. Die mestcellen doen verschillende dingen. Zo zorgen ze ervoor dat de jeukgevoelige zenuwen worden geprikkeld én dat er nog meer afweercellen in actie komen. En hierdoor wordt de huid alerter op bacteriën en kan ze beter reageren op infecties.
Waar de onderzoekers ook nog achter kwamen: krabben kan de samenstelling van de huidbewoners gunstig beïnvloeden (het zogenaamde huidmicrobioom). Hierdoor kunnen sommige schadelijke bacteriën minder kans krijgen. Krabben bij jeuk vormt kortom ook een natuurlijk verdedigingsmechanisme.
Toch hadden je ouders gelijk. Krabben bij jeuk is een slecht idee. Want helaas wegen de voordelen van krabben meestal niet op tegen de nadelen. Krabben kan ervoor zorgen dat je in een vicieuze cirkel belandt van nog meer jeuk en ontsteking.
Door te krabben kan de huid immers beschadigen waardoor bacteriën juist makkelijker binnenkomen. Bij eczeem en allergische huidreacties werkt dit averechts en kunnen klachten verergeren. Bovendien zorgt krabben voor het vrijkomen van stofjes (zoals histamine, prostaglandines) in de huid die de jeukgevoelige zenuwen prikkelen en de ontsteking verergeren. Het gevolg … inderdaad: meer jeuk, meer krabben.
Scratching promotes allergic inflammation and host defense via neurogenic mast cell activation
